Uzależnienie często wiąże się ze zmianami w sposobie podejmowania wyborów, reagowania na stres i organizowania codziennych zadań. Z czasem czynność, która uprzednio była wyłącznie elementem życia, może zacząć wpływać na pracę, relacje rodzinne, finanse a także stan psychiczny. Charakterystyczne jest też stopniowe przesuwanie granic własnych zachowań.
Osoba uzależniona może ustalać sobie zasady dotyczące częstotliwości albo ilości, jednak w praktyce nie za każdym razem udaje się ich przestrzegać. W ocenie takiej sytuacji znaczenie ma nie tylko samo występowanie nałogu, lecz także jego wpływ na różnorakie obszary funkcjonowania. Terapia uzależnień uwzględnia te zależności, ponieważ praca nad zmianą jednego zachowania bez rozpoznania pozostałych trudności może nie odpowiadać faktycznym potrzebom pacjenta. Przeciwnie wygląda postępowanie w sytuacji uzależnienia od alkoholu, zupełnie inaczej przy uzależnieniu od substancji psychoaktywnych, leków, hazardu czy korzystania z internetu.
Duże znaczenie ma rozpoznawanie sytuacji, które poprzedzają wystąpienie zachowania uzależniającego. Nie zawsze jest to świadoma decyzja. Czasami wystarczy określona pora dnia, spotkanie z konkretnymi osobami, poczucie nudy albo napięcie po trudnej rozmowie, ażeby pojawiła się silna potrzeba powrotu do nałogu. W takich momentach walka z uzależnieniem obejmuje również naukę obserwowania własnych reakcji i zauważania sygnałów ostrzegawczych. W praktyce istotne jest odróżnienie samej potrzeby od działania pod jej wpływem. Osoba pracująca nad zmianą może przeanalizować, jakie myśli pojawiają się przed nawrotem, jakie emocje im towarzyszą i jakie konsekwencje przynosi dany wybór. Nie chodzi ponadto o całkowite wyeliminowanie nieprostych wrażeń. Ważniejsze jest poznanie możliwości radzenia sobie z nimi bez wykorzystywania wcześniejszego mechanizmu uzależnienia. Taka praca wymaga czasu, a jej zakres może zmieniać się wraz z pojawianiem się nowych trudności.
Wiele osób zastanawia się, jak poradzić sobie z uzależnieniem, kiedy problem trwa od lat i stał się częścią normalnego funkcjonowania. Pierwszym etapem może być określenie skali trudności a także ich wpływu na zdrowie i życie społeczne. Nie zawsze osoba uzależniona dostrzega wszystkie konsekwencje swoich działań. Niekiedy większą świadomość problemu mają członkowie rodziny, którzy zauważają zmiany w zachowaniu, powtarzające się konflikty lub zaniedbywanie obowiązków. W procesie diagnozy bierze się pod uwagę historię używania substancji lub powtarzania określonych czynności, wcześniejsze próby zmiany a także występujące objawy. Na tej bazie można określić dalsze postępowanie. W współzależności od sytuacji stosuje się konsultacje psychologiczne, psychoterapię, leczenie psychiatryczne albo pomoc medyczną. Szczególnej sugestie wymagają uzależnienia od alkoholu i leków, ponieważ nagłe odstawienie niektórych substancji może wywołać poważne objawy fizyczne. W takich przypadkach sposób przerwania ich przyjmowania powinien być ustalony z lekarzem.
Osobnym zagadnieniem jest utrzymanie przemian po zakończeniu intensywnego etapu leczenia. Powrót do codziennych zadań oznacza ponowne zetknięcie się z sytuacjami, które uprzednio sprzyjały nałogowi. Mogą to być spotkania towarzyskie, problemy finansowe, konflikty w związku lub przeciążenie zawodowe. Z tego względu w terapii porusza się też kwestie planowania dnia, zarządzania czasem i budowania relacji niezwiązanych z uzależniającym zachowaniem. Istotne jest także rozróżnienie między chwilowym kryzysem a powrotem do dawnych schematów. Pojedyncze skomplikowane zdarzenie nie musi oznaczać całkowitego zaprzepaszczenia wcześniejszej pracy, ale nie powinno być także bagatelizowane. Analiza okoliczności, które do niego doprowadziły, daje możliwość określić, jakie elementy dotychczasowego postępowania wymagają zmiany. W sytuacji długotrwałych uzależnień znaczenie ma co więcej sytuacja rodzinna. Bliscy mogą potrzebować własnego wsparcia, szczególnie jeśli przez długi okres czasu dostosowywali własne zachowanie do problemu jednej osoby. Odbudowa codziennych relacji, podział obowiązków i postanowienie wzajemnych granic stanowią odrębny obszar pracy, którego nie można sprowadzić tylko do zaprzestania używania substancji lub wykonywania określonych czynności.
Zobacz więcej: leczenie alkoholizmu Kraków.


